Kết quả và một số kinh nghiệm trong kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm tại tỉnh Phú Thọ

10:48 - Thứ Ba, 17/10/2017

         Ngày 02/8/2013, Bộ công an, Bộ quốc phòng, Bộ tài chính, Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Thông tư liên tịch số 06 về “Hướng dẫn thi hành quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”. Sau gần 4 năm thực hiện Thông tư này, chúng tôi xin trao đổi về những kết quả và một số kinh nghiệm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ trong kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm tại tỉnh Phú Thọ. Qua đó để tiếp tục thực hiện tốt Thông tư liên tịch số 06 và chuẩn bị những điều kiện cần thiết khi triển khai thực hiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có hiệu lực toàn bộ kể từ ngày 01/01/2018 như sau: 
 
         Thứ nhất: Những kết quả đạt được
 
         Trước khi có Thông tư liên tịch số 06, tháng 4/2013, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ đã có tờ trình xin ý kiến chỉ đạo của Tỉnh ủy Phú Thọ để ra văn bản chỉ đạo giao cho Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh, Công an tỉnh, Ban pháp chế Hội đồng nhân dân tỉnh và các đơn vị có liên quan để khảo sát, đánh giá trong phạm vi 3 năm về công tác tiếp nhận, xử lý, giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Trên cơ sở đó, Viện KSND tỉnh đã thành lập Ban chỉ đạo và các Tổ công tác tiến hành khảo sát tại 277 xã, phường, thị trấn trong toàn tỉnh, các Cơ quan điều tra, các cơ quan được giao một số thẩm quyền trong hoạt động điều tra ở hai cấp tỉnh và huyện. Trong thời điểm từ ngày 01/01/2009 đến ngày 31/5/2013, từ cấp xã đến cấp tỉnh đã tiếp nhận 9635 tố giác, tin báo về tội phạm. Qua khảo sát nổi lên vấn đề đáng quan tâm là hệ thống Cơ quan điều tra các cấp không quản lý được toàn bộ tố giác, tin báo về tội phạm như: Theo báo cáo của 13 Cơ quan điều tra Công an các huyện, thành, thị thì các Cơ quan điều tra cấp huyện đã thụ lý tố giác, tin báo về tội phạm do UBND và Công an các xã, phường, thị trấn chuyển đến là 4587 tin. Tuy nhiên, qua khảo sát tại cấp xã, lên được danh sách cho thấy Ủy ban nhân dân và Công an cấp xã, phường, thị trấn chuyển lên cho Cơ quan điều tra Công an cấp huyện thụ lý là 6761 tố giác, tin báo. Như vậy, chênh lệch nhiều hơn số tố giác, tin báo do các Cơ quan điều tra cấp huyện thụ lý là 2.174 tin. Số liệu đó cho ta thấy, tố giác và tin báo về tội phạm do Cơ quan điều tra Công an các huyện, thành, thị quản lý, thụ lý chưa phản ánh một cách khách quan về tình hình tội phạm diễn ra hàng năm. Ở một số cơ quan điều tra thuộc cấp tỉnh cũng có tình trạng tương tự, không quản lý nắm chắc được số tố giác tin báo tội phạm phát sinh hàng năm. Nguyên nhân của tình trạng trên đó là: Quy định của pháp luật về tiếp nhận, xử lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm chưa hoàn thiện; cán bộ làm công tác tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm chưa được hướng dẫn cụ thể về quy trình, cách thức tiếp nhận, phân loại xử lý; nhận thức của nhân dân về các quy định của pháp luật về hình sự và tố tụng hình sự còn nhiều hạn chế; thời hạn và trình tự giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm chưa phù hợp; ngành công an chưa thực sự quan tâm, hướng dẫn chỉ đạo, kiểm tra Công an các xã, phường, thị trấn về công tác này. Mặt khác, do áp lực về tỷ lệ khám phá án nên nhiều Cơ quan điều tra có xu hướng lựa chọn khởi tố hoặc không khởi tố đối với những vụ việc đã rõ đối tượng phạm tội hoặc không phạm tội, chưa thực hiện triệt để các biện pháp như: định giá tài sản, truy tìm vật chứng, giám định…để làm căn cứ xác định có hay không có hành vi phạm tội xảy ra. Bên cạnh đó, có nhiều vụ việc có dấu hiệu phạm tội rõ ràng nhưng công an các xã phường, thị trấn tự lập hồ sơ xử lý hoặc để lại không chuyển lên Cơ quan điều tra. Quan hệ phối hợp giữa các cấp, các ngành trong việc tiếp nhận, quản lý, xử lý giải quyết tố giác, tin báo tội phạm còn lúng túng, thiếu cơ chế cụ thể, công tác kiểm sát tố giác, tin báo về tội phạm còn thiếu chiều sâu và hạn chế về thẩm quyền nên chỉ đến khi khảo sát đến cấp xã, phường, thị trấn mới phát hiện được thực trạng trên. Các cấp ủy, chính quyền các cấp chưa thực sự quan tâm sâu sát đến lĩnh vực này, nên thiếu các thông tin để chỉ đạo các cơ quan trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Để khắc phục tình trạng trên, ngay sau khi Thông tư liên tịch số 06 có hiệu lực, đồng thời để bảo đảm sự quan tâm vào cuộc thực sự của các cấp, các ngành. Tháng 12 năm 2013, được sự nhất trí cao của Tỉnh ủy Phú Thọ và Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ chủ trì mở Hội nghị pháp chế toàn tỉnh với thành phần từ Trưởng công an, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các xã, phường, thị trấn, đại diện lãnh đạo cấp ủy và chính quyền các huyện thành, thị, Hội đồng nhân dân tỉnh, Ủy ban nhân dân tỉnh, các cơ quan nội chính, tư pháp, các Cơ quan điều tra và tham mưu tổng hợp thuộc Công an cấp tỉnh và cấp huyện. Qua hội nghị đã thống nhất cao về kết quả khảo sát và những nguyên nhân, giải pháp cũng như kiến nghị đề xuất của VKSND tỉnh. Đồng thời, để tạo nên cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo một cách thường xuyên, gắn với vai trò, trách nhiệm của các cấp các ngành. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ đã tham mưu để Ban thường vụ Tỉnh ủy ra Chỉ thị số 20-CT/TU ngày 21/01/2014 về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng đối với việc xử lý, kiểm sát tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Tại Chỉ thị này, đã giao cho Viện kiểm sát 2 cấp trong tỉnh tăng cường kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, phối hợp với các cấp, các ngành hàng năm rà soát việc tiếp nhận, xử lý, quản lý và giải quyết tố giác, tin báo tội phạm. Định ký 6 tháng và 01 năm Viện kiểm sát cấp huyện báo cáo cấp ủy cùng cấp và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh tổng hợp báo cáo Thường trực Tỉnh ủy. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để hàng năm Viện kiểm sát cấp huyện tiếp tục khảo sát nắm tình hình từ cơ sở và quản lý, kiểm sát chặt chẽ việc tiếp nhận xử lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và Thông tư liên tịch số 06. Bên cạnh đó, liên ngành Viện kiểm sát, Công an, Hải quan, Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ còn thống nhất ra quy định liên ngành về việc tổ chức thực hiện một số quy định của Thông tư liên tịch số 06 để phân công phân định trách nhiệm và quan hệ phối hợp trong giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm.
         Kết quả sau gần 4 năm thực hiện Thông tư liên tịch số 06 và Chỉ thị số 20-CT/TU của Ban thường vụ Tỉnh ủy Phú Thọ cho thấy: số tố giác, tin báo bị bỏ lọt không xử lý hoặc xử lý sai được giảm hẳn theo từng năm. Công an xã, phường, thị trấn đã mở sổ sách theo dõi, quản lý tố giác, tin báo tội phạm đồng thời phân loại cơ bản chính xác giữa vụ việc có dấu hiệu hình sự, hành chính, dân sự. Qua đó chuyển kịp thời các tố giác, tin báo về tội phạm đến Cơ quan điều tra có thẩm quyền. Tích cực trong việc bảo vệ hiện trường, thực nghiệm điều tra, quản lý đối tượng. Đối với các Cơ quan điều tra đã mở đầy đủ hệ thống sổ theo dõi và thực hiện tốt 07 biểu mẫu được ban hành kèm theo Thông tư 06. Viện kiểm sát hai cấp đã khẳng định được vai trò trọng tâm trong công tác phối hợp, quản lý và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, phối hợp với Cơ quan điều tra để lập hồ sơ kiểm sát theo từng vụ, việc. Cơ bản chấp hành nghiêm về trình tự, thủ tục và thời hạn, chế độ thông tin báo cáo đồng thời Viện kiểm sát 2 cấp đã vận dụng đầy đủ các quy định tại mục 1 Chương II Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 bằng việc tăng cường đề ra các yêu cầu điều tra, xác minh để có căn cứ thống nhất việc khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự. Hàng năm, các Viện kiểm sát hai cấp đều tiến hành trực tiếp kiểm sát tại các Cơ quan điều tra về công tác này và có kết luận, kiến nghị. Đồng thời, vào tháng 1 hàng năm, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh có báo cáo tổng hợp về kết quả thực hiện Chỉ thị 20-CT/TU và Thông tư liên tịch số 06 để các cấp các ngành trong tỉnh nắm được. Tỷ lệ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm bình quân trong 03 năm qua đạt 93%, cao hơn chỉ tiêu theo Nghị quyết 37 của Quốc hội là 3%. Qua đó tạo ra sự chuyển biến thực sự về nhận thức cũng như nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác xử lý, giải quyết và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trên địa bàn toàn tỉnh.
         Bên cạnh những kết quả đạt được, thông qua công tác khảo sát và kiểm sát hàng năm còn cho thấy thực tiễn thực hiện Thông tư liên tịch số 06 còn bộc lộ một số tồn tại, vi phạm như: tình trạng để tố giác, tin báo kéo dài quá thời hạn giải quyết vẫn còn xảy ra; việc tiếp nhận, thụ lý giải quyết còn chưa kịp thời; chậm phân công hoặc không phân công Điều tra viên giải quyết; việc phân loại tố giác, tin báo tội phạm còn chưa chính xác; trình tự thủ tục giao, nhận trong việc chuyển tố giác, tin báo về tội phạm chưa bảo đảm nên toàn tỉnh còn xảy ra sự chênh lệch giữa số tố giác và tin báo do cấp xã tiếp nhận và số tố giác tin báo do các Cơ quan điều tra nhận được. Hồ sơ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm còn thiếu thủ tục như không thông báo kết quả giải quyết hoặc bỏ qua các hoạt động tố tụng cần thiết từ đó phải gia hạn hoặc kéo dài…Các tồn tại vi phạm trên hàng năm đều được Viện kiểm sát tỉnh tổng hợp kiến nghị.
 
         Thứ hai: Một số kinh nghiệm trong quản lý và kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở tỉnh Phú Thọ
 
         Để tiếp tục thực hiên tốt Thông tư liên tịch số 06, Chỉ thi số 20-CT/TU ngày 21/01/2014 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Phú Thọ, đồng thời chủ động đáp ứng yêu cầu ngay sau khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có hiệu lực toàn bộ. Từ thực tiễn ở địa phương rút ra một số kinh nghiệm dưới đây:
         Một là: Tiếp tục thực hiện sâu rộng tạo nên sự đồng thuận thống nhất cao của các cấp, các ngành trong việc nhận thức và thực hiện sự chỉ đạo của Tỉnh ủy Phú Thọ về tăng cường công tác lãnh đạo chỉ đạo việc tiếp nhận, xử lý, giải quyết tố giác, tin báo về tôi phạm nhất là ở cấp cơ sở, cần tạo ra cơ chế phối hợp theo đó, hàng tháng Công an cấp xã, phường, thị trấn phải chuyển danh sách thống kê từng tố giác, tin báo về tội phạm cho cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện để theo dõi đối chiếu với sổ thụ lý giải quyết của các Cơ quan điều tra để từ đó quản lý nắm chắc tình hình tội phạm và tỷ lệ khám phá án theo các kỳ báo cáo.
         Hai là: luôn quan tâm hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Phân công cán bộ, Kiểm sát viên có năng lực, kinh nghiệm trong kiểm sát việc giải quyết của Cơ quan điều tra theo từng vụ, việc. Đối với các tố giác, tin báo có khó khăn, phức tạp thì lãnh đạo từng đơn vị phải trực tiếp đọc hồ sơ để trao đổi, chỉ đạo Kiểm sát viên đưa ra các yêu cầu điều tra thu thập chứng cứ, tài liệu và hoàn chỉnh các thủ tục tố tụng để bảo đảm thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm.
         Ba là: Viện kiểm sát tỉnh cần chủ động phối hợp với văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra công an tỉnh Phú Thọ để thành lập các đoàn liên ngành kiểm tra việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở các Cơ quan điều tra cấp huyện và Công an các xã, phường, thị trấn. Qua đó, vừa chỉ đạo hướng dẫn trực tiếp, vừa nắm được cụ thể tình hình để có biện pháp chỉ đạo chung trong toàn tỉnh.
          Bốn là: luôn quan tâm phối hợp trao đổi thông tin định kỳ đã được quy định trong Thông tư liên tịch số 06. Qua đó, để Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát các cấp nắm chắc tình hình và kết quả xử lý, giải quyết từng tố giác, tin báo về tội phạm. Bảo đảm không để tố giác, tội phạm ngoài sổ sách không được theo dõi, quản lý.
         Năm là: Tổ chức tập huấn chuyên sâu từ cấp tỉnh đến cấp cơ sở nhất là việc tập huấn cho cán bộ trực tiếp làm công tác tiếp nhận, xử lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm nắm vững các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về thủ tục tiếp nhận, thời hạn, thủ tục giải quyết, tạm đình chỉ, phục hồi việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm để các cấp, các ngành chủ động thực hiện ngay sau khi Bộ luật Tố tụng hình sự và Bộ luật hình sự, Luật tổ chức điều tra hình sự có hiệu lực.
 

Nguyễn Đăng Khoa - Thạc sỹ Luật

Phó viện trưởng -  Viện KSND tỉnh Phú Thọ